Definicję ustawową umowy ubezpieczenia zawiera przepis artykułu 805 kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego treścią, umowę ubezpieczenia zakład ubezpieczeń zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku ubezpieczeniowego, w zamian za zobowiązanie ubezpieczającego dotyczące uiszczania składki. Umowa ubezpieczenia należy do grupy umów przyczynowych, zwanych inaczej kazualnymi. Poza tym, umowę ubezpieczenia należy zaliczyć do grupy umów o świadczenie usług, choć niewątpliwie kwestia kwalifikacji tej umowy należy do kontrowersyjnych w doktrynie. Umowa ubezpieczenia jest z definicji umowa odpłatną, ponieważ wymogiem jej zawarcia jest zobowiązanie się ubezpieczającego do uiszczania określonej w niej składki.
Co więcej, jest to umowa obustronnie zobowiązująca, gdyż z jej treści wynikają zobowiązania dotyczące obu stron umowy. Są to zobowiązania obowiązujące nie tylko w chwili zawierania umowy, ale trakcie trwania stosunku prawnego, jaki wynika z umowy. Na obu stronach umowy ciążą zarówna prawa, jak i obowiązki związane z umową. Umowa ubezpieczenia jest także umową adhezyjną. Dochodzi ona do skutku przez złożenie oferty, czyli wniosku ubezpieczeniowego przez ubezpieczającego i przyjęcie go przez zakład ubezpieczeń. Wniosek dotyczy z reguły jednego z już prowadzonych przez ubezpieczyciela ubezpieczeń dobrowolnych. Umowa ubezpieczenia ma także bez wątpienia charakter masowy.