Zgodnie aktualnie obowiązującym ustawodawstwem ubezpieczeniowym wszystkie ubezpieczenia, jakie funkcjonują w Polsce są umowne. W związku z tym, ochrona ubezpieczeniowa, bez względu na to, jaki ma ona mieć charakter, może zostać zapewniona tylko poprzez zawarcie odpowiedniej umowy ubezpieczenia. Umowa taka zawierana jest pomiędzy zakładem ubezpieczeniowym a ubezpieczającym. Dotyczy to zarówno ubezpieczeń dobrowolnych, jak i obowiązkowych. Wynika to faktu, iż ubezpieczenia obowiązkowe również mają charakter umowny, jedynie różniąc się od dobrowolnych tym, że obowiązujące prawo nakłada na ubezpieczających konieczność zawarcia wskazanych przepisami umów ubezpieczenia.
W świetle obecnych uregulowań prawnych, umowa ubezpieczenia odgrywa niezwykle ważną rolę. Bez jej zawarcia nie może powstać żaden stosunek prawny ubezpieczenia, który zapewniałby ochronę ubezpieczeniową osobom prawnym, fizycznym, czy innym jednostkom organizacyjnym. Chociaż pomiędzy ubezpieczeniami dobrowolnymi i obowiązkowymi istnieje różnica co do obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, istota stosunku prawnego ubezpieczenia w obu przypadkach jest taka sama. Umowa ubezpieczenia jest stosunkiem cywilnoprawnym, co oznacza, że zawierana jest w oparciu o przepisy prawa cywilnego. Co ciekawe, umowę ubezpieczenia można zawierać ustnie. Nie jest to jednak praktykowane ze względu na to, że mogłoby to nastręczać różnorakich problemów.